Vào ngày 28 tháng 2, 2026, Mỹ và Israel đã bắt đầu tấn công Iran. Chiến dịch mang tên Epic Fury đã đánh trúng 3,400 mục tiêu. Hơn 1,200 người đã chết ở Iran, trong đó có lãnh tụ tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei.
Thủ tướng của Israel, ông Benjamin Netanyahu, gọi đây là cuộc chiến để tiêu diệt mối đe dọa đến sự tồn tại của Israel.
Trong khi đó, mục tiêu của chính quyền Mỹ dưới thời Donald Trump là thay đổi chế độ ở Iran, từ một nhà nước thần quyền thành một nhà nước thế tục. Nghĩa là tư tưởng tôn giáo ở Iran phải bị dẹp bỏ, và không còn là mối đe dọa nữa.
Kết quả là nhiều chuyến bay bị hoãn, giá xăng dầu dự tính đã tăng 15%, và khả năng cao sẽ tăng thêm. Dư luận quốc tế và lãnh đạo thế giới không hề thống nhất về quan điểm này.
Thủ tướng Anh, ông Keir Starmer, gọi cuộc chiến này là vi phạm luật pháp quốc tế. Còn thủ tướng Tây Ban Nha, ông Pedro Sánchez, thì phản đối cuộc chiến.
Còn ở Mỹ, theo khảo sát chỉ khoảng 40% cử tri ủng hộ quyết định tấn công Iran. Nhưng có sự khác biệt lớn giữa cử tri theo đảng phái.
- Cử tri đảng Cộng Hòa: 69% ủng hộ, 17% phản đối.
- Cử tri đảng Dân Chủ: 13% ủng hộ, 74% phản đối.
Vấn đề Iran phức tạp hơn nhiều người nghĩ. Hãy cùng tìm hiểu.
Xin lưu ý: Tất cả nội dung được dựa theo thông tin công khai, kèm theo quan điểm cá nhân, và chỉ nên được dùng để tham khảo.
Tại sao Mỹ và Israel tấn công Iran?
Mỹ và Israel coi Iran là mối đe dọa lớn nhất trong khu vực, lo ngại rằng một khi Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, họ sẽ sử dụng nó để tiêu diệt Israel. Để loại bỏ rủi ro đó, Mỹ và Israel đã chủ động tấn công trước.
Nỗi lo này không phải là không có cơ sở. Từ năm 1979, Iran coi Mỹ và Israel là Sa-tăng lớn và Sa-tăng nhỏ. Nguyên tổng thống Iran, ông Ahmadinejad đã nêu quan điểm như sau: “Như các giáo sĩ nói, Israel phải bị tiêu diệt.”
Iran không phải là một nước bình thường, mà còn là một nhà nước tài trợ cho khủng bố lớn nhất. Dựa theo báo cáo của cơ quan tình báo Mỹ, ước tính mỗi năm Iran tài trợ hơn $1 tỷ cho các tổ chức khủng bố như Hamas nhằm gia tăng ảnh hưởng và thao túng chính trị.
Vào thời của tổng thống George W. Bush, ông đã nêu rõ quan điểm như sau:
“Các nhà nước đó và đồng minh khủng bố của họ là một trục ma quỷ, đe dọa đến hòa bình thế giới.”
“States like these, and their terrorist allies, constitute an axis of evil, arming to threaten the peace of the world.”
Với chủ trương đó, Israel và Mỹ từ lâu đã cấm vận Iran. Đợt tấn công hôm 28/2/2026 không phải là lần đầu tiên hay duy nhất. Mỗi khi họ cảm thấy Iran có khả năng phát triển vũ khí hạt nhân, họ sẽ chủ động tấn công để triệt hạ.
Hiện tại, mục tiêu của Mỹ và Israel không chỉ là làm tê liệt Iran, mà còn nhắm đến thay đổi chế độ. Nghĩa là biến Iran từ nhà nước thần quyền thành nhà nước thế tục, tách biệt tôn giáo khỏi chính trị.
Tại sao Mỹ lại ủng hộ Israel?
Kể từ khi Israel lập quốc vào năm 1948, Mỹ đã luôn ủng hộ Israel. Nhưng mối quan hệ này đã có từ lâu. Các nhà phân tích lý giải, nó dựa trên yếu tố tôn giáo, cử tri, lịch sử và chính trị.
1. Tôn giáo
Mỹ là một nước Kitô-giáo và có nhiều điểm tương đồng với Do Thái Giáo. Đây là nền tảng của nền văn minh phương Tây hiện đại, gọi là Judeo-Christian, Do Thái-Kitô. Mỹ và Israel có mối quan hệ đặc biệt dựa trên niềm tin này.
2. Cử tri
Ở Mỹ có khoảng 7.5 triệu người gốc Do Thái. Tuy chỉ chiếm 2% dân số nhưng đóng góp 25% tiền quyên góp trong các chiến dịch tranh cử, nghĩa là mức ảnh hưởng của họ lớn hơn.
Người gốc Do Thái nắm các vị trí quan trọng trong ngành điện ảnh, xuất bản, tài chính và ngân hàng. Để hình dung, người gốc Do Thái chiếm 20% số lượng tỷ phú ở Mỹ, trong khi chỉ chiếm 2% dân số.
*Lưu ý: Các con số này chỉ dùng để tham khảo.
3. Lịch sử
Người Do Thái trước đây đã gánh chịu nạn diệt chủng vào thời Thế Chiến 2. Cho nên khi thành lập nước Israel, họ kiên quyết bảo vệ đến cùng để điều đó không bao giờ xảy ra lần nào nữa. Mỹ là đồng minh nên hỗ trợ hết mình.
4. Chính trị
Mỹ coi Israel là nước giữ gìn trật tự ở khu vực vì họ là nước dân chủ ổn định duy nhất ở Trung Đông. Ước tính kể từ năm 1948, Mỹ đã viện trợ cho Israel $150 tỷ.
Cho dù ai là tổng thống, đảng phái nào đang nắm quốc hội, Mỹ vẫn hỗ trợ Israel. Mượn lời Joe Biden khi còn là thượng nghị sĩ vào năm 1986:
“Nếu không có Israel, Hoa Kỳ sẽ phải tạo ra một Israel để bảo vệ lợi ích của mình trong khu vực.”
“If there were not an Israel, the United States of America would have to invent an Israel to protect its interests in the region.“
Đây có phải là lần đầu tiên Mỹ và Israel tấn công Iran không? Các lần trước là khi nào?
Mặc dù đợt tấn công Iran vào ngày 28/2/2026 vừa rồi là gần nhất, nhưng nó không phải là duy nhất.
Điều này đã từng diễn ra vài lần:
- 6/2025: Mỹ và Israel thả bom lên Iran trong cái gọi là “chiến tranh 12 ngày.” Mục tiêu là tiêu diệt các nhà máy hạt nhân và hỏa tiễn của Iran, nhằm tê liệt khả năng phát triển vũ khí của họ.
- 2020: Israel ám sát khoa học gia hạt nhân hàng đầu của Iran, ông Mohsen Fakhrizadeh. Trước đó, Israel đã làm vậy với các nhà khoa học Iran khác.
- 2010: Mỹ và Israel phối hợp để cài vi-rút Stuxnet vào Iran nhằm phá hủy cơ sở hạt nhân Natanz.
Đó chỉ là vài vụ tiêu biểu. Ngoài cấm vận, Mỹ và Israel từ lâu đã có cuộc chiến tranh ngầm thông qua cơ quan tình báo để tiêu diệt chương trình hạt nhân của Iran.
Tại sao Iran lại ghét Israel và Mỹ? Trước đây họ là đồng minh mà?
Nói đơn giản, Iran ghét Mỹ vì họ theo chế độ thần quyền cực đoan. Nhiều người hiểu lầm rằng nhà nước Iran đại diện cho Hồi Giáo, nhưng họ là phiên bản cực đoan và lạc hậu.
Trước 1979, cả ba nước là đồng minh. Nhà Vua Iran, hay Shah Mohammad Reza Pahlavi, dần dần hiện đại hóa đất nước với một nhà nước thế tục.
Nhưng ông ấy cũng không phải là thiên thần như người ta nghĩ, mà cai trị bằng bàn tay thép với cảnh sát mật. Chính sách của ông ta làm nhiều người Iran bất mãn, nhất là những ai có quan điểm tôn giáo mạnh.
Khi Vua Shah bị lật đổ vào năm 1979, phe Hồi Giáo cực đoan cầm quyền Iran, theo tư tưởng của Ayatollah Ruhollah Khomeini. Từ đó, nhà nước Iran coi Mỹ và Israel là kẻ thù.
Nhà nước Iran bây giờ là gì?
Iran bây giờ là một nước thần quyền, nghĩa là tôn giáo điều hành chính trị. Tên đầy đủ của Iran là Cộng Hòa Hồi Giáo Iran. Luật Hồi Giáo theo cách giải nghĩa cực đoan của nhà nước họ là luật cao nhất.
Nói đơn giản, nhà nước Iran hoạt động như sau:
- Đứng đầu là lãnh tụ tối cao. Ban đầu từ năm 1979 là Ayatollah Ruhollah Khomeini. Từ năm 1989 đến 2026 là Ayatollah Ali Khamenei. Rồi hiện tại là Mojtaba Khamenei, con trai của Ayatollah Ali Khamenei, người được cho là đang hôn mê.
- Lãnh tụ tối cao được bầu chọn bởi Hội Đồng Giáo Sĩ và giữ chức trọn đời.
- Tất cả vị trí trong quốc hội, tòa án, cơ quan hành pháp, đều phải được phê duyệt bởi hội đồng và lãnh tụ.
- Ngoài quân đội, Iran còn có Vệ Binh Cách Mạng (IRGC), nằm dưới sự chỉ huy của lãnh tụ. Đây là đơn vị kiểm soát kinh tế, ngoại giao, và tình báo của Iran. Điều này cho phép họ độc lập khỏi quân đội và trung thành tuyệt đối với nhà nước thần quyền.
Cần nhấn mạnh, Iran là phiên bản cực đoan và không hề phù hợp với đa số các nước hay người Hồi Giáo khác. Ngay cả người Iran cũng không chấp nhận phiên bản cực đoan hiện tại.
Nhà nước thần quyền Iran cực đoan đến mức nào?
Để hình dung, sau đây là vài ví dụ cho thấy Iran cực đoan và lạc hậu ra sao.
- Iran có cảnh sát đạo đức (hay cảnh sát tôn giáo) với nhiệm vụ xử phạt những ai không làm theo quy định, bao gồm không đeo khăn che bao toàn đầu tóc.
- Xử phạt bằng hình thức ném đá đến chết những ai ngoại tình. Ví dụ như trường hợp của cô Sakineh Mohammadi Ashtian.
- Phá trinh nữ tử tù theo đúng quy định.
Một lần nữa, phải nhấn mạnh rằng Iran là phiên bản cực đoan và lạc hậu. Ngay cả người Iran cũng không đồng ý với các chính sách đó.
Người Iran nghĩ gì về nhà nước thần quyền cực đoan hiện nay?
Đa số người Iran không đồng ý với phiên bản cực đoan này. Họ là dân tộc Ba Tư giàu truyền thống và lịch sử đầy tự hào. Sau đây là vài con số để đo lường dư luận:
- 70% người Iran phản đối nhà nước thần quyền. Theo GAMAAN.
- 72.9% người Iran muốn tách biệt tôn giáo khỏi nhà nước. Theo BBC Persian.
- Hơn 30,000 người đã chết vì tham gia biểu tình. Theo The Guardian.
- Khi nghe tin lãnh tụ tối cao bị ám sát, nhiều người Iran đã ra đường ăn mừng.
Hiện tại, nhà nước Iran đã chặn truyền thông và internet nên rất khó biết sự thật.
Tại sao Mỹ không đưa quân vào Iran?
Một số bài báo đưa tin chính quyền Trump đang lên kế hoạch đưa quân vào Iran, nhưng khả năng là rất thấp. Lý do là cuộc chiến sẽ quá tốn kém về mạng sống và tiền bạc.
Người dân Mỹ vẫn còn nhớ bài học khi tổng thống George W. Bush đưa quân vào Iraq. Tổng thiệt hại là $2,260 tỷ và 4,500 binh sĩ thiệt mạng. Tuy Iraq không còn Saddam Hussein, nhưng họ không phải là một nền dân chủ ổn định như kỳ vọng.
Hiện tại, Iraq vẫn còn là một nước nghèo và tham nhũng với GDP đầu người $6,000. Mỗi năm họ kiếm được $110 tỷ từ bán dầu, chiếm 90% thu ngân sách.
Thay vào đó, chính sách của chính quyền Trump là sử dụng các lực lượng bên trong Iran như người Kurd để hạn chế rủi ro. Ước tính, Iran đang có 10 triệu người Kurd. Theo báo cáo, chính quyền Mỹ đang hỗ trợ lực lượng này.
Mỹ đánh Iran, đánh Iraq để lấy dầu?
Đây có lẽ là một trong những ngộ nhận phổ biến nhất. Khi tổng thống Bush đưa quân vào Iraq, người ta cũng nói vậy.
Nhưng sự thật là gì?
Mỹ đã tốn hơn $2,000 tỷ cho cuộc chiến ở Iraq. Giá dầu bình quân là $100/thùng. Với số tiền đó, họ có thể mua 20 tỷ thùng dầu. Nghĩa là nếu muốn dầu, Mỹ có thể mua mà không tốn một binh sĩ nào.
Sau khi đưa quân vào Iraq và đánh đổ chính quyền Saddam Hussein, Mỹ không hề chiếm bất cứ mỏ dầu nào. Nó được khai thác bởi nhà nước Iraq dưới sự giám sát của các nước đồng minh. Hiện nay, Iraq kiếm được $110 tỷ mỗi năm từ dầu khí và tất cả đều thuộc ngân sách nhà nước Iraq.
Với Iran cũng tương tự. Sẽ là sai lầm nếu xúc phạm các binh sĩ Mỹ vì bạn không đồng ý với chính quyền hiện tại, dù là Bush hay Trump.
Mỹ đang là đồng minh của các nước sản xuất dầu như Iraq, Oman, Qatar, UAE, và Saudi. Nếu Mỹ đưa quân vào Iraq để chiếm dầu, thì họ đã thất bại.
Chiến tranh ở Iran ảnh hưởng đến giá xăng dầu thế nào?
Iran nằm giáp biển Hormuz nên khi có chiến tranh, giá sẽ tăng mạnh.
- Iran sản xuất 3.1 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm 4% sản lượng thế giới.
- Khoảng 21 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, tương đương 20% lượng dầu toàn cầu.
- Khi Mỹ và Israel tấn công Iran, giá xăng dầu đã tăng 20% lên $114/thùng. Đến ngày 09/3/2026, giá xăng ở Việt Nam là 28,000đ/L, tăng 20% chỉ trong một tháng.
Theo dự tính, giá xăng dầu sẽ tiếp tục tăng cho đến khi nguồn cung ổn định trở lại.
Quan điểm cá nhân: Bạn ủng hộ Iran hay Mỹ/Israel?
Ai cũng có quan điểm riêng. Chỉ người dân Iran mới hiểu rõ được họ cần gì. Nhưng giữa một nước thần quyền cực đoan lạc hậu so và một nước tự do giàu có, mình tin là bạn đã có sự lựa chọn rõ ràng rồi.
Còn bạn, bạn ủng hộ ai?
* Đây chỉ là bài viết tổng kết. Thông tin có thể sai. Nếu bạn thấy sai, hãy góp ý.
Nguyễn Trọng Nhân, TNN Journal, 09.3.2026
Lưu ý: Mặc dù chúng tôi cố gắng lấy thông tin chính xác nhất, nhưng không thể nào hoàn hảo. Nếu bạn thấy có gì đó sai, hãy liên hệ. Thay vì quảng cáo nhảm và làm ảnh hưởng đến uy tín, chúng tôi xin nhận “Tiền cà phê” qua MoMo, chuyển khoản, hoặc PayPal. Thông tin được ghi ở phần About. Cảm ơn.