Giá xăng bây giờ đã lên 28,000đ. Tối qua, nhiều người xếp hàng vì lo sợ giá sẽ tăng nữa. Vào ngày 28/2, giá xăng là 20,000đ/L. Vậy mà sau một tuần, nó đã nhảy vọt lên 28,000đ. Tăng 40% chỉ trong một tuần.
Nhiều người nghĩ ngay: “Quỹ bình ổn đâu?” “Nhà nước có hỗ trợ không?” “Đội ơn đế quốc Mỹ xâm chiếm Iran!”
Chưa bao giờ giá xăng lại trở thành gánh nặng như hiện nay.
Tự nhiên mình nhớ tới mấy bài rap của Nah và Wowy:
“Lại thêm giá xăng vẫn cứ tăng, tăng mãi.
Làm cho bao người dân Sài Gòn vẫn cứ băn khoăn mãi.
Con người xâu xé nhau không muốn mất phần lời.
Khi đồng tiền trở thành vấn đề, người ta bất cần đời.”
Phố cũ – Nah
“Chỗ em gọi là căn hộ, còn chỗ anh họ gọi là ổ.
Thế giới anh xài tiền việt, còn thế giới em xài tiền đô.
Em đổ xăng thì được đầy bình, anh đổ năm ngàn nó không cho đổ.
Đi ngoài đường anh gặp được em, anh xin số thì em say no.”
Hai thế giới – bởi Wowy và Karik
Tại sao giá xăng lại nhảy vọt trong vài ngày qua?
Vì từ ngày 28/2/2026, Mỹ đã tấn công Iran. Người ta lo sợ chiến tranh sẽ dẫn đến nguồn cung dầu bị giảm.
Gần 21 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, tương đương 20% lượng dầu toàn cầu.
Đây là tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất và nó nằm kế Iran. Khi chiến tranh bắt đầu, nhiều tàu vận chuyển ngại đi qua địa điểm này, họ lo sợ sẽ bị tấn công.
Xăng được lọc từ dầu thô. Khi có một sự kiện gây sốc như vậy, giá dầu tăng là điều dễ hiểu, kéo theo đó là giá xăng. Điều này không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà ở khắp nơi vì dầu là thị trường toàn cầu. Nhưng ở Việt Nam nó đặc biệt hơn, vì chúng ta không phải là nền kinh tế thị trường thuần, mà là nền kinh tế thị trường có định hướng.
Lần cuối cùng chúng ta thấy cảnh này là khi nào?
Lần gần nhất mà ai cũng nhớ là năm 2022. Vào tháng 2 năm đó, Nga bắt đầu đưa quân xâm chiếm Ukraine, và người ta lo sợ nguồn cung dầu sẽ bị cản trở. Giá xăng lúc đó tăng lên 26,000đ.
Nó dẫn đến cảnh nhiều cây xăng hết xăng, và người ta phải xếp hàng dài để mua. Lý do họ đưa ra là mức chiết khấu bán xăng quá thấp, khiến họ không đủ lời.
Đây là hiện tượng áp giá trần, cây xăng không được tự điều chỉnh giá theo cung cầu, mà phải bán theo giá quy định. Một thời gian, vấn đề đã được giải quyết, và thị trường xăng bình ổn trở lại. Nhưng nó vẫn là một trải nghiệm khó quên đối với nhiều người.
Còn xa hơn nữa là khi Mỹ, thời tổng thống George W. Bush, đưa quân vào Iraq năm 2003. Khi coi lại biểu đồ giá, vào tháng 3 năm đó trước khi Mỹ tấn công, giá dầu là $30/thùng.
Còn khi Mỹ bắt đầu chiến dịch vào ngày 20/3/2003, giá dầu bắt đầu tăng mạnh. Từ $30 lên $40, rồi $50.
Nguyên tắc là mỗi khi có một sự cố liên quan đến các nước sản xuất dầu lớn trên thế giới, giá dầu sẽ tăng. Hiện tại, mối lo ngại này là chiến tranh ở Iran.
Tại sao nhiều cây xăng giới hạn 50,000đ/lượt cho xe máy?
Nói ngắn gọn, họ thiếu xăng. Bình thường thì sẽ không là vấn đề gì. Nhưng khi có quá nhiều người chen nhau đi mua xăng, nguồn cung sẽ không đáp ứng kịp thời. Do đó, một số cây xăng đã giới hạn số lượng xăng bán ra.
Ví dụ, xe máy chỉ được đổ 50,000đ và còn xe hơi chỉ được đổ 500,000đ. Điều này nhằm bảo vệ lợi ích cho người đi sau, để ai cũng có xăng.
Xăng tăng thì giá cả có tăng không? Như giá ship, tiền đi Grab?
Xăng dầu không chỉ là một loại hàng hóa, nó là năng lượng để nền kinh tế vận hành. Khi xăng tăng thì các chi phí khác cũng phải tăng theo. Như tiền vận chuyển, phí cước Grab, phí ship đơn hàng trong thành phố, vé máy bay.
Họ tăng bao nhiêu? Nó tùy vào thời điểm và địa điểm. Nhưng nguyên tắc là giá xăng tăng thì chi phí vận chuyển cũng tăng, nhưng tăng ít hơn một chút.
Không những vậy, vì phí vận chuyển và sản xuất tăng, nên các hàng hóa khác cũng tăng theo.
Từ giá matcha, thịt cá, vật liệu xây dựng, hay thậm chí là ly trà sữa. Những thứ đó cần phải được vận chuyển và khi giá xăng tăng, nó phải tăng theo.
Hiện tại, chúng ta chưa thấy tác động vì đây chỉ là sốc giá trong ngắn hạn. Cần một vài tuần để giá cả phản ánh sự thay đổi. Nếu bạn thường xuyên đi Grab hay bán hàng online, thì sẽ thấy tác động ngay lập tức.
Mỗi lít xăng đang gánh bao nhiêu thuế phí?
Khi mua xăng, bạn không chỉ trả tiền cho xăng, mà còn phải trả các loại thuế phí sau:
- Thuế nhập khẩu 10%.
- Thuế tiêu thụ đặc biệt 8-10% tùy loại xăng.
- Thuế bảo vệ môi trường 2,000đ.
- Thuế giá trị gia tăng 10%.
- Phí góp vào quỹ bình ổn giá 0-300đ tùy thời điểm.
Ước tính, khi bạn đổ một lít xăng ở Việt Nam, khoảng 25-35% là thuế phí, tùy theo mức giá. Với giá xăng hiện tại là 27,000đ/L, người tiêu dùng phải trả khoảng 8,000đ thuế phí.
Đã có nhiều ý kiến thắc mắc rằng tại sao lại áp thuế tiêu thụ đặc biệt vào xăng, trong khi đây là mặt hàng thiết yếu?
Quỹ bình ổn giá xăng dầu là gì?
Cứ mỗi lần giá xăng tăng mạnh, thì báo chí thường xuyên nhắc tới quỹ bình ổn giá. Nhưng nó là gì?
Khác với suy nghĩ của nhiều người. Nó không phải là một cái quỹ tập trung như quỹ Bảo Hiểm Xã Hội. Nó hoạt động như sau:
- Mỗi khi bạn đổ 1 lít xăng, khoảng 300 đồng sẽ được đưa vô quỹ bình ổn giá.
- Công ty bán dầu sẽ thu số tiền và để vô tài khoản ngân hàng của họ. Số tiền này không nằm trong ngân sách nhà nước. Tài khoản này bị ngân hàng kiểm soát, và chỉ sử dụng khi có quyết định của nhà nước. Đó là trong trường hợp sốc giá, thiên tai và khẩn cấp.
- Cứ mỗi 6 tháng, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu phải báo cáo tới bộ tài chính và bộ công thương về số tiền trong quỹ.
- Tính đến ngày 30/9/2025, số tiền trong quỹ là 5,617 tỷ đồng.
- 5 doanh nghiệp có số dư lớn nhất là: Petrolimex (3,085 tỷ đồng), Dầu khí Đồng Tháp (461 tỷ), Dầu khí TP HCM (328 tỷ), Thanh Lễ (391 tỷ) và Xăng dầu quân đội (300 tỷ), tính đến cuối quý 3/2025.
Đây là một cơ chế gây tranh cãi. Nhiều nhà phân tích đặt câu hỏi là liệu nó cần thiết hay không? Nếu không thì tại sao lại thu phí?
Quỹ bình ổn giá xăng dầu được áp dụng thế nào?
Như tên gọi, nó là một cái quỹ để sử dụng khi cần. Khi được sử dụng, tiền sẽ được trừ vào giá bán.
Ví dụ:
- Giá 1 lít xăng là 30,000đ.
- Quỹ sẽ trợ giá 2,000đ.
- Giá bán sẽ là 28,000đ.
Nếu sử dụng hết 5,617 tỷ đồng trong quỹ, nó sẽ đủ để trợ giá 2.8 tỷ lít xăng.
Dựa theo Bộ Công Thương, Việt Nam tiêu thụ 28.6 tỷ lít xăng mỗi năm, tương đương 2.38 tỷ lít mỗi tháng.
Nghĩa là nếu sử dụng tất cả số tiền trong quỹ bình ổn giá xăng dầu, nó sẽ đủ cho 1 tháng. Điều này cũng không có nghĩa là giá xăng sẽ giảm, nó chỉ được trợ giá.
Ở Mỹ có quỹ bình ổn giá xăng không?
Mỹ hay Châu Âu không có cái gọi là quỹ bỉnh ổn giá xăng dầu, mà giá xăng sẽ chịu ảnh hưởng theo nguyên tắc kinh tế thị trường.
Giá cả được quyết định bởi cung cầu và nhà nước ít khi nào can thiệp.
Tuy nhiên, Mỹ có kho dự trữ dầu thô, tên “Strategic Petroleum Reserve“(SPR). Nó có sức chứa 714 triệu thùng dầu và hiện tại đang chứa 415 triệu thùng.
Một thùng dầu tương đương 159 lít xăng, có 415 triệu thùng dầu ở kho dự trữ của Mỹ tương đương 65 tỷ lít dầu.
Bộ Công Thương khuyến khích làm việc từ xa để tiết kiệm xăng, có khả thi không?
Đối với những người có thể làm việc từ xa, hay làm ở nhà, thì họ không cần sử dụng xăng nhiều.
Nhưng đa số người lao động vẫn phải sử dụng xe máy. Việt Nam là một nước đang phát triển, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, nên nhiều người vẫn phải đi xe máy.
Dựa theo nghiên cứu tại đại học Chicago, khoảng 35% công việc tại Mỹ có thể làm từ xa. Còn ở Việt Nam, con số đó chắc chắn thấp hơn.
Cơ cấu việc làm ở Việt Nam như sau:
- 27% làm nông nghiệp
- 33% làm công nghiệp
- 40% làm dịch vụ
Nhưng họ vẫn cần sử dụng xe máy để đi đến chỗ làm, nên số lượng người có thể làm từ xa không đủ nhiều.
Dù làm ở nhà nhưng họ vẫn cần những dịch vụ xài xăng, như giao đồ ăn, vận chuyển hàng hoá.
Giải pháp tốt hơn là học hỏi những nước như Singapore, xây dựng hệ thống metro và xe bus bao phủ thành phố để hạn chế xe cá nhân.
Xăng tăng, mua xe điện có tiết kiệm tiền không?
Cái này tuỳ thuộc vào loại xe và thời hạn sử dụng.
Ta thử tính bình quân, để chạy 100 km:
- Một chiếc xe xăng cần đổ 2.2 lít, tương đương 65,000 đồng.
- Một chiếc xe điện cần sạc 3 kWh, tương đương 9,000đ.
Nhưng chi phí thay pin mới chính là câu hỏi gây tranh cãi. Chưa kể, điện được sản xuất từ đâu?
Theo báo cáo, 64% điện đến từ than, khí đốt, và dầu. Vậy, nó có thực sự tốt cho môi trường như chúng ta nghĩ hay không? Cái này cần nghiên cứu thêm.
Trong ngắn hạn, người tiêu dùng có thể làm gì?
Thời gian để lọc dầu và vận chuyển đến trạm xăng là vài tuần. Cho nên trong ngắn hạn, gần như không có giải pháp nào, trừ việc để giá phản ánh cung cầu. Đây là điều cần thiết để không dẫn đến khan hiếm.
Tuy nhiên, một số chính sách mà các chính phủ đã làm là bao gồm: giảm thuế, hoàn thuế, trợ cấp. Tất cả chỉ là giải pháp tạm thời.
Riêng người tiêu dùng chỉ có thể tiết kiệm bằng cách không lãng phí xăng hay chỉ chạy xe khi cần.
Nguyễn Trọng Nhân, TNN Journal, 10.3.2026