TNN Journal

Lướt TikTok, Facebook, và YouTube bây giờ, mình có cảm giác là tiếng Việt của mình không đủ giỏi. Lý do là bây giờ người ta xài nhiều từ ngữ xa lạ và tối nghĩa. Mình là một người thuộc thế hệ sinh trong thập niên 1980 nên cảm thấy rối.

• “Một con áo” với giá rất hời.
• Mình mới tìm được “chiếc quán” nhìn rất xinh.
• Mình mới ăn quán phở này có “nước dùng” rất ngon.
• “Con xe” này chỉ có giá 30 triệu.
• Trường nào có nhiều “học bá” nhất?
• Hôm nay tao sẽ chỉ cho “các con vợ” cái chỗ này.
• “Trung bình một ngày” của một chủ quán matcha.

Đó là từ ngữ trên mạng. Còn ở ngoài đời, nhiều từ ngữ còn khiến bạn khó hiểu hơn.

• Vòng xuyến (là bùng binh ngày xưa).
• Tàu bay (phi cơ, máy bay).
• Ga tàu thủy (bến tàu).
• Ke ga (sân ga).
• Nút giao (ngã 3, ngã 4).

Tiếng Việt đã thay đổi nhiều sau năm 1975, bởi yếu tố tự nhiên và nhân tạo. Nếu bạn đi xa quê hương lâu năm, nhất là các cô chú Việt kiều, bạn sẽ không hiểu được giới trẻ bây giờ đang nói gì.

• Thay vì nói “Đi ăn phở.” Thì lại “Đi đá bát phở.”
• Thay vì nói “Đi ăn cháo huyết.” Một số người “Đi làm tí huyết.”
• Thay vì nói “Nổ, xạo.” Họ dùng từ “Phông bạt.”
• Thay vì nói “Món ăn này ngon.” Người ta chơi chữ “Món này hơi bị ngon.”

Tiktoker nói vậy đã đành, giới trẻ dùng tiếng lóng thì tạm chấp nhận được, nhưng báo chí cũng không thua kém khi sử dụng từ ngữ tối nghĩa.

• “Những giọng hát đẹp trên mạng.” Giọng hát mà đẹp? Hay họ dịch từ tiếng Anh, “Beautiful voice?” Ai đời lại dịch thô thiển và tối nghĩa như vậy? Trong tiếng Việt chỉ có “Giọng hát hay.”
• “Giải quyết ùn tắc giao thông trong khu nội đô. có nghĩa là “kẹt xe ở trung tâm thành phố.”
• “Vietjet mua 10 tàu bay Comac.” “Tàu bay” là cái gì, hay ý là máy bay.

Ngôn ngữ luôn thay đổi theo thời gian, nhưng có nhiều thứ sẽ khiến bạn cảm thấy khó hiểu. Mình có cảm giác tiếng Việt ngày càng rối rắm và tối nghĩa. Ngay cả ngành xuất bản cũng gặp nhiều khó khăn trong việc lập ra tiêu chuẩn.

Việt Nam là một nước có từ ngữ vùng miền phong phú, cho nên không thể nào tránh khỏi việc hiểu lầm. Nhưng khi từ ngữ trở nên tối nghĩa và khiến người đọc khó hiểu, vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.

Vậy tại sao tiếng Việt bây giờ lại trở nên khó hiểu như vậy? Có nhiều lý do.

1. Sự phát triển của mạng xã hội, nhất là TikTok. Điều thú vị nữa là nếu bạn quan sát, đa số nội dung lại nói giọng miền Bắc. Đó là vì sao nhiều bạn trẻ miền Nam bây giờ sử dụng từ ngữ Hà Nội và coi nó là phổ thông.
2. Từ ngữ miền Nam bị lu mờ: Sau chiến tranh, nhiều nhà trí thức miền Nam đã không còn làm việc chuyên ngành nữa. Ví dụ như nhà văn Duyên Anh và nhạc sĩ Lam Phương đã chọn đi nước ngoài sống. Kết quả là trong suốt một khoảng thời gian dài, ngành xuất bản miền Nam đã tạm ngừng hoạt động và từ ngữ miền Nam cũng bị lu mờ theo.
3. Tiếng Việt khi dịch thô từ tiếng Anh: Hiện tượng này không phải là mới. Người Việt đã mượn nhiều từ ngữ tiếng Pháp rồi Việt hóa nó. Ví dụ như: cà phê, ga lăng, đề ba, hay cà rem. Khi tái bình thường hóa quan hệ với Mỹ từ năm 1995 và hội nhập với thế giới, nhiều từ ngữ tiếng Anh đã được dịch qua tiếng Việt, và đôi lúc không đồng nghĩa. Ví dụ “A beautiful voice” được dùng phổ biến trong tiếng Anh, nhưng dịch sang tiếng Việt thành “Một giọng ca đẹp” thì không có ý nghĩa gì. Hay “White collar” được dùng để miêu tả công việc văn phòng, nhưng nếu dịch thô thành “Cổ cồn trắng” thì gần như vô nghĩa.

Giới trẻ bây giờ sử dụng mạng xã hội mỗi ngày. Khi thấy cái gì đó lên xu hướng, họ sẽ bắt chước một cách vô giác. Rồi dần dần, nó trở thành phổ thông và ai cũng nghĩ là bình thường. Nếu vui vẻ đón nhận, bạn sẽ coi đó là quy luật tự nhiên. Ngôn ngữ thay đổi theo thời gian, tiếng Việt cũng vậy.

Tuy nhiên, nghiêm trọng hơn không phải là những từ ngữ được dịch thô hay mang tính giải trí, mà là những từ tục tĩu. Phổ biến nhất là từ này:

V.ãi lồn.g: Không hiểu từ bao giờ, nhiều người sử dụng nó thay cho từ “rất”. Ví dụ “Món này rất ngon” thành “Món này ngon v.ãi lồn.g.” Người ta còn sử dụng từ “v.ãi” để miêu tả cảm xúc, thay cho từ ngữ như “Ghê vậy, hay quá.” Ví dụ “Cái này mắc quá” thành “V.ãi.”

Sau đây là một số từ ngữ tục tĩu phổ biến khác:

• Đ.ịt mẹ
• Đ.ịt con mẹ
• Đ.ịt cả lò
• Hãm lồn.g
• Bố mày, mày biết bố mày là ai không

Những từ ngữ đó rất lạ. Mình tò mò nó đến từ đâu và tại sao nó lại trở nên phổ biến như vậy. Nếu chúng ta cứ làm thinh, nó sẽ trở thành bình thường, và tiếng Việt sẽ không còn trong sạch nữa.

Cái tiếng Việt của miền Nam hồi đó vẫn còn tồn tại, chỉ là nó dần bị lu mờ và bị thay thế bởi từ ngữ trên TikTok. Ngôn ngữ luôn biến đổi thay đổi theo thời gian. Nhưng không hiểu vì sao trong thời gian gần đây, nó lại thay đổi theo hướng xấu xí hơn. Một thế hệ sau, có lẽ mình cũng cảm thấy xa lạ. Tiếng Việt bây giờ khó hiểu thiệt, nó lạ thật đấy.

Nguyễn Trọng Nhân, TNN Journal, 17.4.2026

Hỏi và trả lời

1. Tại sao anh làm về chủ đề này?
2. Anh có chắc chắn là anh nói chuyện “chuẩn miền Nam” không?
3. Tại sao người Bắc không nói phương ngữ miền Nam, mà miền Nam nói phương ngữ miền Bắc?
4. Ngôn ngữ luôn thay đổi. Nhưng thế nào là tự nhiên, thế nào là ép buộc?
5. Chúng ta nên làm gì để ngăn chặn từ ngữ tối nghĩa và tục tĩu lan rộng?